Vruchtbare Leegte

Hongzhi

Bron: http://www.prajna.nl/f_index.htm
Vertaler: Ad van Dun

Dharma-woorden van Monnik Hongzhi Zhengjue
van de Tiantong Berg in de Ming Provincie,
Samengesteld en van Voorwoord voorzien door Monnik Puqung

VOORWOORD

Hongzhi gaf diepgang en ruimte aan de heldere spiegel, en bracht dit volledig en aandachtig tot uitdrukking. Hij openbaarde de wonderlijke kracht van subtiele verandering, gaf zich vervolgens over aan zijn bestemming en ontdekte zonneklaar de kern. Alleen iemand die de ware visie bezat en die over een diepe, vloeiende welsprekendheid beschikte, kon dit gerealiseerd hebben! Mijn leraar leefde aan de voet van de Taipai Piek. Draken en olifanten struinden er rond. Hamer en beitel [van het onderricht] lieten er splinters springen. De boodschap van zijn woorden verbreidde zich wijd en zijd zonder aan inhoud te verliezen. Soms kwamen leken en geleerden die vertrouwen hadden in de Weg, en vroegen hem om aanwijzingen; soms zochten bedelmonniken zijn instructie. Zij vouwden papier uit en noteerden zijn antwoorden. Hij sprak onbekommerd en beantwoordde hun vragen; zo ontstonden efficiënte Dharma-gesprekken. Sommige ervan heb ik uitgekozen en geordend. Ach, de leegte van de grote blauwe hemel, de stroming van de uitgestrekte oceaan. Ik heb deze laatste dimensies nog niet verwezenlijkt, daarom verontschuldig ik me voor mijn poging om zijn gesprekken vast te leggen. Ik moet uitzien naar degenen die op wonderlijke wijze vertoeven in spiritueel ontwaken; dan zal het ritme van zijn woorden beuken, en hun toon zal naar waarde worden geschat.

Het Heldere, Grenzeloze Veld

Het veld van grenzeloze leegte bestaat uit wat er bestaat vanaf het allereerste begin. Alle neigingen die jij tot vaste gewoontes hebt gemaakt moet je zuiveren, genezen, verpulveren, wegpoetsen. Dan kun je je vestigen in de heldere cirkel van licht. Pure leegte bevat geen beelden, ware eigenheid is nergens van afhankelijk. Schenk alleen maar ruimte en aandacht aan de oorspronkelijke waarheid, zonder je te bekommeren om uiterlijke omstandigheden. Daarom maant men ons te beseffen dat geen enkel ding bestaat. In dit veld verschijnt er geen geboorte en dood. De diepe bron, transparant tot op de bodem, kan stralend en onbekommerd omgaan met elk stofdeeltje zonder er een relatie mee aan te gaan. Het subtiele zien en horen gaat veel verder dan louter kleur en klank. De hele zaak werkt zonder een spoor na te laten en weerkaatst zonder schaduwwerking. Op een heel natuurlijke manier worden geest en dharma's vermengd en verenigd. Een oude wijze zei dat de weg van geen-geest wordt belichaamd en vervuld door geen-geest. In de belichaming van de weg van geen-geest vind je uiteindelijk vrede. Vandaaruit kun je de vergadering leiden. Zit stil, met heldere geest, en beland in het centrum van de wonderbaarlijke cirkel. Zo moet je doorgronden en onderzoeken.

De Beoefening van Ware Werkelijkheid

Om echte werkelijkheid te beoefenen hoef je slechts sereen te zitten in stille introspectie. Heb je dit doorgrond, dan kun je niet meer veranderen door uiterlijke aanleidingen en omstandigheden. Deze lege, volledig open geest verlicht op een subtiele, gepaste manier. Wees weids en vervuld, niet verward door grijpgrage gedachten, maak een einde aan gewoontepatronen en verwezenlijk het Zelf dat niet bezeten is van emoties. Leef niet kortzichtig maar integer, en teer niet op anderen. Zulk een rechtschapen onafhankelijke geest bezit het vermogen om niet langer onterende situaties na te jagen. Hier kun je rusten en zuiver worden, helder en duidelijk. Stralend en doortastend kun je je elk ogenblik wenden, en op een harmonische, adequate manier omgaan met gebeurtenissen. Alles vindt onbelemmerd plaats, wolken drijven gracieus omhoog naar de spitsen, het maanlicht glijdt sprankelend omlaag in de bergstroompjes. De hele omgeving wordt helder verlicht en spiritueel getransformeerd, zonder de geringste weerstand; zij geeft duidelijk blijk van onderlinge samenhang, zoals doos en deksel, of pijlpunten [die elkaar in volle vlucht raken]. Ga dan verder en ontwikkel en voed jezelf, zodat jij rijpheid belichaamt en stabiliteit verwerft. Als je overal volkomen helder harmonieert en de scherpe kanten verwijdert zonder je op dogma's te baseren - net als de witte os of de wilde kat [die verwondering oproepen] - dan kun je een volledig mens genoemd worden. Dit is wat de overlevering ons vertelt over het handelen op de weg van geen-geest; maar zolang geen-geest niet is verwezenlijkt, ondervinden we nog de nodige ontbering.

Bezinning op het Tienduizendjarig Bestaan

Voddenpijmonniken maken hun denken droog en fris, zij rusten uit van de naweeën van conditionering. Blijf dit deel van het veld voortdurend bijwerken en opschonen. Kap resoluut alle woekerend gras weg. Reik in alle richtingen tot aan de grens, zonder ook maar één atoompje te schenden. Spiritueel en helder, open en louterend verlicht je alles dat zich aandient. Zo maak je je het stralend licht ogenblikkelijk eigen; haar helderheid kan zich aan geen enkele smet hechten. Haal onmiddellijk het koord aan en beteugel de os via zijn neus. Jazeker, zijn hoorns zijn indrukwekkend en hij stampt wild in het rond, maar groenten en graan van de mensen zal hij steeds ongemoeid laten. Rondzwervend, aanvaard je hoe het gaat. Aanvaardend hoe het gaat, zwerf je rond. Raak niet gebonden aan of gevestigd in een of andere plek. De grond op het veld van de lege kalpa zal door de ploeg geopend worden. Door zo te werk te gaan zullen gebeurtenissen niet langer dubbelzinnig zijn, en elke ruimte zal een geheel vormen. Eén manier om je te bezinnen op het tienduizendjarig bestaan is door te beginnen je niet langer met omstandigheden bezig te houden. Daarom is er gezegd: de geestesgrond bevat alle zaad, en de universele regen doet ze alle ontkiemen. Met het opbloeien van ontwaken vervluchtigt elk gemis; het Bodhi-fruit is vervolmaakt zelf.

Het Boeddha-werk Verrichten

[Het lege veld] kan niet bewerkt of veredeld worden. Van begin af aan is het in alle opzichten volledig, ongerept en helder tot op de bodem. Verkeert alles in de juiste staat en heerst er nergens gebrek, verwerf dan de zuivere blik die alles doorstraalt. Zo wordt bevrijding werkelijkheid. Verlichting betekent belichaming hiervan; stabiliteit groeit uit beoefening hiervan. Geboorte en dood hebben in oorsprong geen wortel of stam, verschijnen en verdwijnen hebben in oorsprong geen aanduidingen of sporen. Het oerlicht doorstraalt de kruin. De oerwijsheid gaat om met condities - in stilte, maar evengoed schitterend. Wanneer je de waarheid bereikt die geen midden of rand heeft, wanneer je hebt afgerekend met vantevoren en achteraf, dan verwerkelijk je de ene heelheid. Overal vinden zintuiglijke waarnemingen en verschijnselen vanzelf plaats. Degene die zijn brede lange tong uitsteekt geeft de onblusbare lamp door, straalt het wijde licht uit, en verricht het grote boeddha-werk zonder ooit van anderen ook maar één atoompje te betrekken van buiten de dharma. Het is duidelijk dat dit hele gebeuren zich afspeelt binnen de muren van je eigen huis.

Je Niet Bekommeren om Verdienste Is Vervulling

Houd jezelf verre van verwarring en treed al wat zich aan jou voordoet onbevangen tegemoet. Geen druppel sijpelt van buiten naar binnen. De twee vormen [yin en yang] hebben dezelfde wortel, en de tienduizend beelden hebben eenzelfde substantie. Ga mee met verandering en geef ruimte aan transformatie, dan wordt het geheel niet overschaduwd door voorgaande condities. Zo bereik je de basis van de grote vrijheid. De wind waait en de maan schijnt, en levensvormen belemmeren elkaar niet. Vestig je daarna weer in jezelf en neem je verantwoordelijkheid. Wijsheid keert terug en het principe is volledig verteerd. Omdat je je niet bekommert om verdienste, is jouw positie gevestigd. Laat je niet verleiden om eervolle functies te bekleden, maar stap in de wereldse stroom en deel in de droom. Vormloos, anoniem en meesterlijk: zonder uitleg is jou duidelijk dat overdracht verdienstelijk is, maar dat het niet jouw eigen verdienste is dat overdracht heeft plaatsgevonden.

Zwerf en Speel Vol Vertrouwen in Samâdhi

Leeg en verlangenloos, koel en iel, eenvoudig en echt, zo worden de resterende gewoontes van vele levens her geveld en verwijderd. Wanneer de smetten der oude gewoontes hun werking verliezen, verschijnt het oorspronkelijke licht: het zet je schedel in lichterlaaie en laat geen ruimte voor andere zaken. Uitgestrekt en weids, zoals lucht en water zich mengen in het herfstgetij, zoals sneeuw en maan dezelfde tint delen, zo is dit veld zonder begrenzing, zonder richting: één indrukwekkende entiteit zonder rand of naad. Dan, wanneer je je naar binnen keert en alles volledig laat vallen, vindt verwerkelijking plaats. Precies op dat moment van het totale wegvallen zijn overwegingen en gesprekken duizend, nee tienduizend kilometers ver verwijderd. Toch valt er geen principe te onderscheiden; waar kun je dan de vinger op leggen, welke uitleg zou je kunnen geven? Mensen die de bodem van de emmer hebben verloren vinden meteen één en al vertrouwen. Daarom raadt men ons aan om eenvoudigweg onderlinge samenhang te realiseren en vertrouwd te raken met onderlinge samenhang, en daarna ommekeer te maken en de wereld te betreden. Zwerf spelenderwijs in samâdhi. Elk detail is jou duidelijk. Klank en vorm, echo en schaduw, alles vindt onbemiddeld plaats en laat geen sporen na. De buitenwereld en ikzelf proberen niet elkaar de loef af te steken, want er komt geen waarneming [van objecten] tussen ons. Alleen dit niet-waarnemen omsluit de lege ruimte van de majestueuze tienduizend vormen in het dharmarijk. Mensen met het oorspronkelijk gelaat moeten [het veld] belichamen en grondig onderzoeken, zonder enig onderdeeltje te verwaarlozen.

Deel 2

Alle dingen komen voort uit de geest. Als de geest helemaal stil is, eindigen alle verschijnselen. Wat is ander, wat is zelf? Wanneer er op dit moment geen enkel onderscheid bestaat, valt er zelfs niet één enkel atoompje te erkennen. Als er geen enkele gedachte ontstaat, dring je door tot vóór de schoot en tot ná de vleesvracht. Deze éne kern van onnaspeurbare verlichting, volledig en ongesplitst, zonder hoeken, randen of sporen, kan onmogelijk verflauwen; datgene wat niet verflauwen kan, heet innerlijk weten. Maar deze kern van innerlijk weten noemt men het basisgeschenk - je krijgt immers helemaal niets dat niet al je eigen aandeel is. Ledig, open, verfijnd gewaar zonder enige voorstelling, werkelijk horend zonder echo's. Daarom zegt men: "Ogen of oren hebben er geen vat op." Dit is het uiteindelijke punt van levende eenwording. Licht verspreidt zich van hieruit, en overal wordt het universum hierin weerspiegeld - alles is het. Voddenpijmonniken ervaren al deze staten in afzondering. Maar het is zaak geen spullen uit andermans huishouden te lenen; het is absoluut noodzakelijk om dit persoonlijk helder te verwezenlijken.

Als je beseft dat alle dingen leeg zijn, dan ben je vrij in alle gemoedstoestanden en dan maak je zelfs het kleinste stofdeeltje transparant. De oorspronkelijke lichtstraal dringt door in alles en transformeert dan in overeenstemming met energieën en condities; alles wat hij ontmoet is bronmateriaal - subtiel, leeg en uit eigen kracht verlicht hij alle dingen; de wind in de bomen, de maan in het water - heldere harmonie, zonder waanvoorstellingen, zonder te hechten aan verschijnselen. Waar het om gaat is leeg te zijn van binnen en te beschikken over vrije ruimte, uiterlijk te reageren zonder verwikkeld te raken, zoals de lente bloesem voortbrengt, zoals een spiegel beelden weerkaatst; temidden van de grootst mogelijke beroering en verwarring zul jij op een natuurlijke manier sereen boven alles staan.

Wanneer er grondige vrede heerst in je geest en jij op je gemak en sereen je leven leidt, dan zul je de tijdloze leegte zien; er is niets om je druk over te maken, niets dat je kan hinderen. Leeg, absoluut en transparant, zuiver, volledig en stralend - het heeft zonder enige twijfel altijd bestaan, onverflauwd. Als je dit hier met een hoofdknikje herkent, zul je geboorte en dood niet langer volgen en houd je je niet meer op in teloorgang of eeuwig bestaan. Wil je passende verandering aanbrengen, dan transformeer je tezamen met de miljarden vormen in de wereld van verschijnselen. Wil je kalmte bewaren, dan omhul je en steun je zoals hemel en aarde dat doen - verschijnen of verdwijnen, stopzetten of op gang brengen, alles ligt aan jou.

Leeg, open, helder, kalm; nuchter, eenvoudig, puur, echt - zo worden ingesleten gewoonten van vele levens opgeruimd. Wanneer de woekering van overgebleven neigingen is afgelopen verschijnt het oorspronkelijk licht, stralend door je schedel. Het laat niets anders toe; helder, open, het is als de vermenging van lucht en water in herfstweer, als de ene tint van sneeuw en maan. In dit vlak zijn er geen grenzen; het is niet te bepalen. Uitgestrekt en onbeweeglijk is het, zonder randen of naden; je zult alles voorgoed moeten zien kwijt te raken alvorens dit te verwerkelijken. Als je alles van je hebt afgeworpen, staan gedachten en woorden mijlen ver van je vandaan; er is geen kenmerkend principe - dus hoe zou je nog naar iets kunnen verwijzen? Enkel iemand die de bodem van de emmer heeft verloren, zal dit volledig beamen. Daarom staat er geschreven: "Verwezenlijk alleen maar eenheid; als je eenheid hebt verwezenlijkt kun je aktie ondernemen en de wereld aanvaarden." Het verwezenlijken van bewegingsvrijheid zal zonneklaar zijn. Klank en vorm, schaduw en echo, alles werkt direct, spoorloos.

  Bron:
Leighton, T. D.: Vruchtbare Leegte; De stille verlichting van zenmeester Hongzhi. Altamira-Becht 2002
Cleary, T.: Timeless spring; a Soto Zen anthology - Weatherhill 1980

Voor gebruik van deze tekst kijk op Copyright