Zittend Ben Jij Boeddha
Eerwaarde Meester Daishin Morgan
Bron: http://www.dharmatoevlucht.nl/
Commentaar: Het volgende is de vertaling van het eerste hoofdstuk van het boek "Sitting Buddha, Zen Meditation for Everyone", geschreven door eerw. meester Daishin Morgan, abt van het Zenklooster Throssel Hole Buddhist Abbey in Noord-Engeland
Zazen en de boeddhistische praktijk
‘Zazen is het geleidelijk ontdekken van wat er altijd al geweest is
en niet het zoeken naar een ervaring die al je problemen oplost
en je volkomen gelukkig maakt’.
‘Zittend Ben Jij Boeddha’ gaat over zazen, dat letterlijk ‘zittend mediteren’ betekent. Het is een fundamentele vorm van meditatie en de basispraktijk van Soto-Zenboeddhisme. Deze stroming binnen het boeddhisme omvat de traditie van de Stille Belichting Meditatie, die doorgegeven werd door de eerwaarde meester Jiyu-Kennett. Zij hielp deze traditie naar het Westen te brengen en gebruikte vaak de traditionele Chinese term ‘stille belichting meditatie’ om zazen te beschrijven. In dit boek zal ik beide omschrijvingen afwisselend gebruiken.
Om te beginnen is het goed om de stille belichting meditatie in haar boeddhistische context te plaatsen. Het onderricht van de Boeddha was gericht op één doel: ons te laten zien hoe we het einde van lijden kunnen vinden. Hij zag in dat ons lijden voortkomt uit onwetendheid en begeerte en wees ons een weg naar bevrijding. Deze weg begint met een innerlijke ervaring van ons eigen lijden en als we zien dat niets en niemand gespaard blijft, dat alles vergankelijk is en dat er niets bestaat waarin wij ware toevlucht kunnen vinden. We gaan de noodzaak inzien van een moreel juist leven, zodat we vrede en rust leren kennen en dan ontstaat ook de wens om anderen te helpen, omdat we zijn gaan begrijpen dat zij net zo lijden als wij.
Het verlangen om alle wezens te helpen en een geest van mededogen te ontwikkelen, is fundamenteel in het boeddhisme. Als we eenmaal beginnen te trainen, zal door onze ervaringen wijsheid - de essentiële tegenhanger van mededogen - geleidelijk toenemen. De weg ontvouwt zich als een opgaande spiraal: als we ons leven op orde brengen en er een beetje wijsheid groeit, kunnen we helderder zien. Dan wordt het duidelijk dat we nog meer moeten trainen, waardoor we meer mededogen ontwikkelen en dat verdiept weer onze wijsheid – en zo gaat het door tot verlichting wordt gerealiseerd. Het heeft echter geen zin om ons aan te sporen een goed leven te leiden, als we niet weten hoe we een beter begrip van lijden en van de aard van ons leven kunnen krijgen. Zolang we dat inzicht niet ontwikkelen, weten we ook niet hoe we moeten veranderen. Stille belichting meditatie kan ons dit leren.
De Boeddha onderwees dat lijden wordt veroorzaakt door een verkeerd begrip van onze zintuigen, doordat we de signalen zodanig interpreteren dat we denken dat er een ‘ik’ is. Het lijkt dan alsof er dingen gebeuren met ‘mij’. Ik heb de indruk dat ik één ding ben en de wereld om mij heen een ander. Ik voel me aangetrokken tot pleziermaken en vermijd pijn. Deze basale motivatie komt voort uit het gevoel een ‘ik’ te zijn die tegenover de wereld staat. Dit ‘ik’ is zeer onzeker en wil voortdurend gerustgesteld worden. ‘Ik’ vind rijkdom en liefde geruststellend – ‘ik’ wil alles wat ‘mij’ bevestigt en smacht er zelfs naar. Het ‘ik’ is zich scherp bewust van zijn kwetsbaarheid en schrikt terug voor alles wat als een bedreiging wordt gezien. Als ‘ik’ word gedwarsboomd of bedreigd, word ‘ik’ kwaad. De kwaadheid varieert van de geringste irritatie tot een razernij waarin wij anderen totaal willen vernietigen. Allerlei verblindende gemoedstoestanden, zoals jaloezie en trots, vinden hun oorsprong in dit ‘ik’.
Men gaat er over het algemeen vanuit dat dit ‘ik’ echt en blijvend is. Het boeddhisme zet hier zijn vraagtekens bij en leert ons dat het ‘ik’ dat wij zo koesteren geen eigen, onafhankelijk bestaan heeft en niet kan bestaan zonder al het andere dat er is zoals het is. Alle bestaan is onderling afhankelijk en dus is het een illusie om het ‘ik’ als een afzonderlijk ding te beschouwen. We kunnen dit eenvoudig zien als we observeren hoe een kleine verandering in de omgeving ook onze gemoedstoestand verandert. Als de zon doorbreekt, word ik vrolijker; als ik een beetje kritiek krijg, versombert mijn stemming. Dit ‘ik’ van ons is erg afhankelijk van dingen buiten onszelf, waar we meestal geen controle over hebben. Hoe meer we hechten aan het ‘ik’, hoe meer we lijden en slaven worden van onze hebzucht en angst. Hoe meer we lijden, hoe meer we zoeken naar plezier of bevestiging. Toch houdt dit zoeken het lijden alleen maar in stand, in plaats van dat het er een eind aan maakt. Alle dingen die ik zoek zijn vergankelijk, net als mijn geest. Ik kan wel krijgen wat ik wil, maar al snel denk ik weer iets anders nodig te hebben. Zo raak ik verstrikt in een groot verlangen en ben ik nooit bevredigd.
Recent onderzoek naar de manier waarop heftig verlangen zich manifesteert in onze hersenen laat zien dat hier twee schakelsystemen bij betrokken zijn. Eén heeft te maken met aangenaam vinden of genieten, en het andere met het gevoel iets tekort te komen.
‘Vaak gaan die twee samen; dan verlangen we naar iets prettigs, omdat we denken iets te missen. Maar als we hevig naar iets verlangen, lijken die schakels die te maken hebben met het gevoel van tekortkoming te worden versterkt en die schakels die met genieten worden geassocieerd, lijken te worden verzwakt. Omdat ons gevoel van prettig vinden of genieten zwakker wordt en ons gevoel van gemis sterker, willen we steeds meer en genieten we steeds minder. We blijven alsmaar dingen willen, maar we hebben meer nodig om er van te genieten. Dit is een ernstig probleem dat ten grondslag ligt aan hevig verlangen’.
Het boeddhisme heeft zeer subtiele meditatiemethodes ontwikkeld om zowel met verlangen, als met woede en de verschillende waantoestanden om te gaan. Dogens onderricht over zazen is één van de hoogtepunten van dit rijke erfgoed. Als je je daar steeds verder in verdiept, beginnen hebzucht, haat en waanideeën te vervagen en ontdek je hoe je kunt leven vanuit het mededogen en de liefde en wijsheid in jezelf.
De monnik die Soto-Zen van China naar Japan bracht, was de grote meester Dogen (1200-1253). Hij onderwees dat zazen een uitdrukking is van Boeddhaschap en dat het zitten in zazen de manifestatie is van de Boeddhanatuur of verlichting. Wij zijn de Boeddhanatuur, omdat alle bestaan er van doordrongen en onlosmakelijk mee verbonden is. Zitten in zazen is het laten gaan van onze hebzucht, boosheid en waanideeën, zodat het licht van de Boeddhanatuur kan stralen. Vanuit dit perspectief is zazen niet een methode om verlichting te realiseren, het is verlichting zélf. Maar als dit onbekend terrein voor je is, kan je wel wat praktische hulp gebruiken om op gang te komen.
Zazen is het meest fundamentele niveau van bewustzijn in de geest. Het is een zuiver weten dat in zichzelf helder en compleet is. Het is de oorspronkelijke geest die iedereen heeft en die onze ware natuur is. Maar het vraagt veel training om die te leren herkennen en vervolgens in ons leven te realiseren. Als kennis van de ware natuur in jezelf begint te ontwaken, is daar een licht dat zelfs door de onrust van leven en training niet helemaal wordt gedoofd, mits je met grote toewijding en inzet doorgaat met je training. Resten van de hartstochten zullen blijven opspelen en het wordt nog belangrijker om aan ze te werken, maar het pad blijft duidelijk zolang we doorgaan. Het kennen van onze ware natuur ligt ten grondslag aan alles wat komt en gaat. Je kunt verdriet hebben of door allerlei ellende worden geplaagd, maar daaronder ligt een onverminderd helder weten dat het universum zuiver is zoals het is. Je kunt daar echter alleen komen als je bereid bent alles los te laten waaraan je je hecht. Maar zodra je je weer ergens aan vastklampt, zal je die plek opnieuw verduisteren. Als je die dwaling herkent en loslaat, ontdek je dat je die plaats nooit hebt verlaten. Je kunt de ware natuur niet kennen als je niet bereid bent om het ego en zijn gehechtheden los te laten. Daarom moeten we zitten met een scherpe en heldere geest die niet opzettelijk gedachten en gevoelens oproept, maar toch bewust is van alle gedachten en gevoelens die opkomen. Om de aard van deze zuivere geest te kennen, moeten we die toepassen en uiteindelijk is dit mogelijk omdat wij die geest zijn. Meester Jiyu vatte dit bondig samen: ‘Kijk met het oog van een Boeddha en je zal het hart van een Boeddha zien’.
Als je eenmaal de ware natuur kent en van daaruit begint te leven, komen vertrouwen en vreugde vanzelf. Het allerbelangrijkste is dat we ons diep en duurzaam betrokken gaan voelen bij anderen en dat ons leven meer gebaseerd is op wat goed is om te doen, dan op wat ‘ik’ wil. Het boeddhisme laat ons zien dat onwankelbaar vertrouwen in de ware natuur leidt tot Boeddhaschap, en daar komen hebzucht, haat en begoocheling tot een definitief einde.
In mijn ervaring wordt de ware natuur geleidelijk aan gerealiseerd. Omdat dit nogal verschillende vormen kan aannemen, moet je niet de plotselinge flits van inzicht verwachten die in sommige zenliteratuur zo sterk wordt benadrukt. Ik heb ondervonden dat het beter is om kensho, vaak omschreven als het zien van de ware natuur in één ervaringsmoment, niet te benadrukken in zazen-onderricht. Het werkt contraproductief om de kensho-ervaring te gebruiken als een lokkertje om mensen tot trainen aan te zetten. Het streven naar bepaalde ervaringen helpt niet. Voor iedereen die traint geldt dat we onze gehechtheid aan vormen, ideeën en begeerde resultaten moeten opgeven. Zodra we ons vastklampen aan wat dan ook, wordt ons pad geblokkeerd. Als er veel nadruk wordt gelegd op kensho, kan dat leiden tot een minderwaardigheidsgevoel bij iemand die met een oprecht hart traint en wiens training zich niet noodzakelijkerwijs zo ontvouwt. De ervaring van verlichting hebben we niet in de hand. Velen die al jaren met grote oprechtheid trainen, ervaren kensho niet als een plotselinge flits van ontwaken, maar als een diepe innerlijke verandering die zich in de loop van de tijd voltrekt. Dat kan zo geleidelijk gaan, dat ze niet eens merken dat het zich voltrekt. Maar dan realiseren ze zich, zonder enige ophef, wat er vanaf het begin al was. Voor anderen speelt een plotselinge ervaring een belangrijke rol in dit proces en veel van wat we over zen kunnen lezen, is geschreven vanuit hun perspectief.
Zazen is het geleidelijk ontdekken van wat er altijd al geweest is en niet het zoeken naar een ervaring die al je problemen oplost en je volkomen gelukkig maakt. Het voornaamste is dat we aanvaarden wat komt en de bereidheid ontwikkelen om onszelf helder te zien. In plaats van te leven om te krijgen wat we willen, verandert zazen ons in mensen die dankbaar zijn voor wat ze hebben en daardoor worden wij meesters in het vinden van juwelen op de meest verrassende plaatsen.
1. Eerwaarde meester Jiyu-Kennett (1924-1996) was een Engelse vrouw die, na jaren studie in Japan, in 1968 als één van de eerste westerse vrouwen als zenmeester werd erkend. Zij richtte de Orde van Boeddhistische Contemplatieven op en vervolgens twee opleidingskloosters: Shasta Abbey in Californië and Throssel Buddhist Abbey in Noord-Engeland.
2. Een vertaald citaat uit Destructive Emotions and How We Can Overcome Them, a Dialogue with the Dalai Lama, opgetekend door Daniel Goleman, Bloomsbury 2003.
Om te beginnen is het goed om de stille belichting meditatie in haar boeddhistische context te plaatsen. Het onderricht van de Boeddha was gericht op één doel: ons te laten zien hoe we het einde van lijden kunnen vinden. Hij zag in dat ons lijden voortkomt uit onwetendheid en begeerte en wees ons een weg naar bevrijding. Deze weg begint met een innerlijke ervaring van ons eigen lijden en als we zien dat niets en niemand gespaard blijft, dat alles vergankelijk is en dat er niets bestaat waarin wij ware toevlucht kunnen vinden. We gaan de noodzaak inzien van een moreel juist leven, zodat we vrede en rust leren kennen en dan ontstaat ook de wens om anderen te helpen, omdat we zijn gaan begrijpen dat zij net zo lijden als wij.
Het verlangen om alle wezens te helpen en een geest van mededogen te ontwikkelen, is fundamenteel in het boeddhisme. Als we eenmaal beginnen te trainen, zal door onze ervaringen wijsheid - de essentiële tegenhanger van mededogen - geleidelijk toenemen. De weg ontvouwt zich als een opgaande spiraal: als we ons leven op orde brengen en er een beetje wijsheid groeit, kunnen we helderder zien. Dan wordt het duidelijk dat we nog meer moeten trainen, waardoor we meer mededogen ontwikkelen en dat verdiept weer onze wijsheid – en zo gaat het door tot verlichting wordt gerealiseerd. Het heeft echter geen zin om ons aan te sporen een goed leven te leiden, als we niet weten hoe we een beter begrip van lijden en van de aard van ons leven kunnen krijgen. Zolang we dat inzicht niet ontwikkelen, weten we ook niet hoe we moeten veranderen. Stille belichting meditatie kan ons dit leren.
De Boeddha onderwees dat lijden wordt veroorzaakt door een verkeerd begrip van onze zintuigen, doordat we de signalen zodanig interpreteren dat we denken dat er een ‘ik’ is. Het lijkt dan alsof er dingen gebeuren met ‘mij’. Ik heb de indruk dat ik één ding ben en de wereld om mij heen een ander. Ik voel me aangetrokken tot pleziermaken en vermijd pijn. Deze basale motivatie komt voort uit het gevoel een ‘ik’ te zijn die tegenover de wereld staat. Dit ‘ik’ is zeer onzeker en wil voortdurend gerustgesteld worden. ‘Ik’ vind rijkdom en liefde geruststellend – ‘ik’ wil alles wat ‘mij’ bevestigt en smacht er zelfs naar. Het ‘ik’ is zich scherp bewust van zijn kwetsbaarheid en schrikt terug voor alles wat als een bedreiging wordt gezien. Als ‘ik’ word gedwarsboomd of bedreigd, word ‘ik’ kwaad. De kwaadheid varieert van de geringste irritatie tot een razernij waarin wij anderen totaal willen vernietigen. Allerlei verblindende gemoedstoestanden, zoals jaloezie en trots, vinden hun oorsprong in dit ‘ik’.
Men gaat er over het algemeen vanuit dat dit ‘ik’ echt en blijvend is. Het boeddhisme zet hier zijn vraagtekens bij en leert ons dat het ‘ik’ dat wij zo koesteren geen eigen, onafhankelijk bestaan heeft en niet kan bestaan zonder al het andere dat er is zoals het is. Alle bestaan is onderling afhankelijk en dus is het een illusie om het ‘ik’ als een afzonderlijk ding te beschouwen. We kunnen dit eenvoudig zien als we observeren hoe een kleine verandering in de omgeving ook onze gemoedstoestand verandert. Als de zon doorbreekt, word ik vrolijker; als ik een beetje kritiek krijg, versombert mijn stemming. Dit ‘ik’ van ons is erg afhankelijk van dingen buiten onszelf, waar we meestal geen controle over hebben. Hoe meer we hechten aan het ‘ik’, hoe meer we lijden en slaven worden van onze hebzucht en angst. Hoe meer we lijden, hoe meer we zoeken naar plezier of bevestiging. Toch houdt dit zoeken het lijden alleen maar in stand, in plaats van dat het er een eind aan maakt. Alle dingen die ik zoek zijn vergankelijk, net als mijn geest. Ik kan wel krijgen wat ik wil, maar al snel denk ik weer iets anders nodig te hebben. Zo raak ik verstrikt in een groot verlangen en ben ik nooit bevredigd.
Recent onderzoek naar de manier waarop heftig verlangen zich manifesteert in onze hersenen laat zien dat hier twee schakelsystemen bij betrokken zijn. Eén heeft te maken met aangenaam vinden of genieten, en het andere met het gevoel iets tekort te komen.
‘Vaak gaan die twee samen; dan verlangen we naar iets prettigs, omdat we denken iets te missen. Maar als we hevig naar iets verlangen, lijken die schakels die te maken hebben met het gevoel van tekortkoming te worden versterkt en die schakels die met genieten worden geassocieerd, lijken te worden verzwakt. Omdat ons gevoel van prettig vinden of genieten zwakker wordt en ons gevoel van gemis sterker, willen we steeds meer en genieten we steeds minder. We blijven alsmaar dingen willen, maar we hebben meer nodig om er van te genieten. Dit is een ernstig probleem dat ten grondslag ligt aan hevig verlangen’.
Het boeddhisme heeft zeer subtiele meditatiemethodes ontwikkeld om zowel met verlangen, als met woede en de verschillende waantoestanden om te gaan. Dogens onderricht over zazen is één van de hoogtepunten van dit rijke erfgoed. Als je je daar steeds verder in verdiept, beginnen hebzucht, haat en waanideeën te vervagen en ontdek je hoe je kunt leven vanuit het mededogen en de liefde en wijsheid in jezelf.
De monnik die Soto-Zen van China naar Japan bracht, was de grote meester Dogen (1200-1253). Hij onderwees dat zazen een uitdrukking is van Boeddhaschap en dat het zitten in zazen de manifestatie is van de Boeddhanatuur of verlichting. Wij zijn de Boeddhanatuur, omdat alle bestaan er van doordrongen en onlosmakelijk mee verbonden is. Zitten in zazen is het laten gaan van onze hebzucht, boosheid en waanideeën, zodat het licht van de Boeddhanatuur kan stralen. Vanuit dit perspectief is zazen niet een methode om verlichting te realiseren, het is verlichting zélf. Maar als dit onbekend terrein voor je is, kan je wel wat praktische hulp gebruiken om op gang te komen.
Zazen is het meest fundamentele niveau van bewustzijn in de geest. Het is een zuiver weten dat in zichzelf helder en compleet is. Het is de oorspronkelijke geest die iedereen heeft en die onze ware natuur is. Maar het vraagt veel training om die te leren herkennen en vervolgens in ons leven te realiseren. Als kennis van de ware natuur in jezelf begint te ontwaken, is daar een licht dat zelfs door de onrust van leven en training niet helemaal wordt gedoofd, mits je met grote toewijding en inzet doorgaat met je training. Resten van de hartstochten zullen blijven opspelen en het wordt nog belangrijker om aan ze te werken, maar het pad blijft duidelijk zolang we doorgaan. Het kennen van onze ware natuur ligt ten grondslag aan alles wat komt en gaat. Je kunt verdriet hebben of door allerlei ellende worden geplaagd, maar daaronder ligt een onverminderd helder weten dat het universum zuiver is zoals het is. Je kunt daar echter alleen komen als je bereid bent alles los te laten waaraan je je hecht. Maar zodra je je weer ergens aan vastklampt, zal je die plek opnieuw verduisteren. Als je die dwaling herkent en loslaat, ontdek je dat je die plaats nooit hebt verlaten. Je kunt de ware natuur niet kennen als je niet bereid bent om het ego en zijn gehechtheden los te laten. Daarom moeten we zitten met een scherpe en heldere geest die niet opzettelijk gedachten en gevoelens oproept, maar toch bewust is van alle gedachten en gevoelens die opkomen. Om de aard van deze zuivere geest te kennen, moeten we die toepassen en uiteindelijk is dit mogelijk omdat wij die geest zijn. Meester Jiyu vatte dit bondig samen: ‘Kijk met het oog van een Boeddha en je zal het hart van een Boeddha zien’.
Als je eenmaal de ware natuur kent en van daaruit begint te leven, komen vertrouwen en vreugde vanzelf. Het allerbelangrijkste is dat we ons diep en duurzaam betrokken gaan voelen bij anderen en dat ons leven meer gebaseerd is op wat goed is om te doen, dan op wat ‘ik’ wil. Het boeddhisme laat ons zien dat onwankelbaar vertrouwen in de ware natuur leidt tot Boeddhaschap, en daar komen hebzucht, haat en begoocheling tot een definitief einde.
In mijn ervaring wordt de ware natuur geleidelijk aan gerealiseerd. Omdat dit nogal verschillende vormen kan aannemen, moet je niet de plotselinge flits van inzicht verwachten die in sommige zenliteratuur zo sterk wordt benadrukt. Ik heb ondervonden dat het beter is om kensho, vaak omschreven als het zien van de ware natuur in één ervaringsmoment, niet te benadrukken in zazen-onderricht. Het werkt contraproductief om de kensho-ervaring te gebruiken als een lokkertje om mensen tot trainen aan te zetten. Het streven naar bepaalde ervaringen helpt niet. Voor iedereen die traint geldt dat we onze gehechtheid aan vormen, ideeën en begeerde resultaten moeten opgeven. Zodra we ons vastklampen aan wat dan ook, wordt ons pad geblokkeerd. Als er veel nadruk wordt gelegd op kensho, kan dat leiden tot een minderwaardigheidsgevoel bij iemand die met een oprecht hart traint en wiens training zich niet noodzakelijkerwijs zo ontvouwt. De ervaring van verlichting hebben we niet in de hand. Velen die al jaren met grote oprechtheid trainen, ervaren kensho niet als een plotselinge flits van ontwaken, maar als een diepe innerlijke verandering die zich in de loop van de tijd voltrekt. Dat kan zo geleidelijk gaan, dat ze niet eens merken dat het zich voltrekt. Maar dan realiseren ze zich, zonder enige ophef, wat er vanaf het begin al was. Voor anderen speelt een plotselinge ervaring een belangrijke rol in dit proces en veel van wat we over zen kunnen lezen, is geschreven vanuit hun perspectief.
Zazen is het geleidelijk ontdekken van wat er altijd al geweest is en niet het zoeken naar een ervaring die al je problemen oplost en je volkomen gelukkig maakt. Het voornaamste is dat we aanvaarden wat komt en de bereidheid ontwikkelen om onszelf helder te zien. In plaats van te leven om te krijgen wat we willen, verandert zazen ons in mensen die dankbaar zijn voor wat ze hebben en daardoor worden wij meesters in het vinden van juwelen op de meest verrassende plaatsen.
1. Eerwaarde meester Jiyu-Kennett (1924-1996) was een Engelse vrouw die, na jaren studie in Japan, in 1968 als één van de eerste westerse vrouwen als zenmeester werd erkend. Zij richtte de Orde van Boeddhistische Contemplatieven op en vervolgens twee opleidingskloosters: Shasta Abbey in Californië and Throssel Buddhist Abbey in Noord-Engeland.
2. Een vertaald citaat uit Destructive Emotions and How We Can Overcome Them, a Dialogue with the Dalai Lama, opgetekend door Daniel Goleman, Bloomsbury 2003.
Sitting Buddha; Zen meditation for Everyone.
'Sitting Buddha' beschrijft de basiselementen van zazen, ofwel zitmeditatie. Het geeft een nauwkeurige beschrijving van de fysieke en mentale aspecten van de meditatiepraktijk. Ook wordt aandacht besteed aan hoe wij onszelf en anderen waarnemen en hoe dit onze ervaring van de wereld, en daarmee ons eigen innerlijk lijden bepaalt. Onze levens veranderen in een radicale wijze wanneer we leren stil te zijn in het hier en nu. We kunnen dan de dingen ervaren zoals ze zijn. Eerw. meester Daishin legt uit hoe zo'n acceptatie de realisatie van onze eigen ware natuur opent.
Het boek 'Sitting Buddha' heeft 80 blz. (engelstalig) en is verkrijgbaar door €8.- plus €1.50 voor verzendkosten over te maken op postgironummer 7863446 t.n.v. Gemeenschap van Boeddhistische Contemplatieven in Apeldoorn onder vermelding van 'Sitting Buddha'.
Voor gebruik van deze tekst kijk op Copyright
Voor gebruik van deze tekst kijk op Copyright